آخرین خبرها
خانه / اسلایدر صفحه اول / انقلاب اسلامی‌ و مواجهه با نسل سوم
انقلاب اسلامی‌ و مواجهه با نسل سوم
نسل سوم انقلاب اسلامی

انقلاب اسلامی‌ و مواجهه با نسل سوم

 تغییر و تحول نسل‌ها، یکی از مباحث مهم در حوزه جامعه شناسی است در آموزه‌های اسلامی نیز به این مسئله اهتمام زیادی شده است، چنان که امام علی(ع) می‌فرماید: «لا تقسروا اولادکم علی اخلاقکم، فانهم مخلوقون لزمان غیر زمانکم: فرزندانتان را به اخلاق (آداب) و خوی‌های خودتان منحصر و مقید مسازید؛ چه آن‌ها برای زمانی جز زمان شما آفریده شده‌اند. انقلاب اسلامی از آغاز شکل‌گیری تاکنون، نسل‌های متعددی را پشت سر گذاشته و در سال‌های اخیر، شاهد کاربرد برخی اصطلاحات، نظیر (نسل سوم)، (تفاوت نسل‌ها) و (شکاف یا انقطاع نسل)، در برخی مطبوعات و محافل فرهنگی هستیم. این‌که نسل سوم چیست و از چه ویژگی‌ها و خواسته‌هایی برخوردار است و آیا مسئله شکاف نسلی در جامعه ما واقعیت داشته و برای جلوگیری از بروز آن چه باید کرد؟ موضوع اصلی نوشته حاضر است که تلاش شده، با استفاده از نظرات کارشناسان و صاحب‌ظران، به بررسی آن پرداخته شود.

نسلهای انقلاب اسلامی

انقلاب اسلامی از آغاز شکل‌گیری تاکنون با چهار نسل مواجه است:

  1. نسل اول، کسانی هستند که در سال ۱۳۴۲ جوان بودند و بخشی ازعمر خود را در مبارزه با استبداد رژیم منفور سابق گذراندند و به همراه امام (ره) موجب به وجود آمدن انقلاب اسلامی شدند و جمهوری اسلامی را تشکیل دادند. این نسل را می‌توان فداکارترین مجموعه وفادار به آرمان‌های انقلاب نام نهاد که در دشوارترین روزهای انقلاب، مدیریت جامعه را به عهده گرفت و به رغم چالش‌ها و توطئه‌های گوناگون، موفق شد که انقلاب را از مسیر انحراف نجات دهد.
  2. نسل دوم که پرورده نسل اول است، کسانی هستند که موتور حرکت انقلاب اسلامی بودند و جنگ تحمیلی را اداره کردند و با کمترین امکانات، توانستند بر ارتش مزدور صدام پیروز شوند و حماسه‌های جاودانه‌ای از خود به یادگار بگذارند و در واقع نسل انقلاب و جنگ نام دارند. این افراد کسانی هستند که تجربه پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ را دارند وبا تجربه جنگ وارد میدان سازندگی شدند و در ارائه طرح‌های کلان عمرانی که کشور پس از جنگ به آن نیاز داشت، ساختار مدیریتی نظام را به عهده گرفتند و در حال حاضر، بیشتر مسئولان و مدیران جامعه از این نسل هستند.
  3. نسل سوم، فرزندان نسل دوم هستند و تجربه پیش از انقلاب، انقلاب و جنگ را ندارند.
  4. نسل چهارم، فرزندان نسل سوم هستند. این‌ها نسلی هستند که درواقع در آینده به نسل تبدیل خواهند شد و در حال حاضر کودک هستند وتقریبا ده سال دیگر، در عرصه جامعه ظاهر خواهند شد.

ویژگیهای نسل سوم

وضعیت کلی جوانان کشور نشان می‌دهد که ۷۰ درصد جمعیت جامعه، زیر ۳۰ سال و ۳۵ درصد آن‌ها در گروه سنی جوانان قرار دارند؛ اگر سن جوان را بین ۱۵ تا ۲۸ سال تعریف کنیم، ۲۵ میلیون جوان داریم که به عنوان یک سرمایه بسیار عظیم، بخش مهمی از جامعه کنونی را شکل داده، ۲۰ سال آینده کشور نیز در اختیار همین جوانان نسل سوم انقلاب است. از این رو، شناخت صحیح این نسل و ویژگی‌های آنان، از اهمیت بسیار ویژه ای برخوردار بوده و ضرورت توجه به آن را در بخش‌های سیاست‌گذاری و اجرایی کشور خاطر نشان می‌سازد.

در یک دسته‌بندی، ویژگی‌های نسل سوم عبارت است از:

  1. به لحاظ شخصیتی، هویتی شکل یافته‌تر و مستقل‌تر دارند.
  2. در توجه به مظاهر دینی، گزینش گرند و مظاهر اساسی را ترجیح می‌دهند و بیش از آن‌که به مظاهر دینی تکیه کنند به جوهر و گوهر دین تکیه دارند.
  3. بیشتر ترجیح می‌دهند، آن‌گونه که هستند، دیده شوند و کمتر به پنهان‌کاری در رفتارها تمایل دارند.
  4. با خوش‌بینی، به تعامل با جهان و فرهنگ‌های مختلف می‌اندیشند.
  5. بیشتر واقع گراست و طرح و برنامه‌های فردی و اجتماعی را بیشتر ازنسل گذشته، با ملاک قابلیت در دسترس، عملی بودن، راه‌گشا بودن می‌سنجد.
  6. برخلاف دسته ای از برداشت‌های جامعه شناسی سیاسی، این نسل براساس تجارب تاریخی، به جدایی دین از سیاست تمایل نشان نخواهد داد، بلکه به تعدیل ارتباط آن دو تمایل دارد.
  7. از سیاست زدگی گریزان است؛ بی آنکه به احزاب و افراد سیاسی وابستگی جناحی داشته باشد، خودجوش در جهت تداوم انقلاب اسلامی گام بر می‌دارد و بی درگیری در مجادلات سیاسی، به رشد و توسعه خدمت‌گذاری مردم همت می‌گمارد.
  8. تمایل زیبایی شناختی و هنری این نسل، در مقایسه با نسل گذشته بیشتر است.
  1. صمیمی‌تر و راحت با دیگران مراوده و معاشرت می‌کند.
  2. ویژگی‌های این نسل، پویایی و روحیه انتقادگری است که در مقابل انحرافات احتمالی و کجروی‌ها به سرعت از خود واکنش نشان می‌دهد و بدون توسل به خشونت، خطاها را اصلاح می‌کند.
  3. مدار حرکت این نسل بر شناخت، تجزیه و تحلیل حوادث سیاسی جهان، موضع گیری صحیح و مقابله سریع با تهدیدات بیگانگان استوار است. شرایط جهانی، انفجار اطلاعاتی و گردش سریع اطلاعات، پویایی و قدرت تحلیل بالایی به این نسل بخشیده است.
  4. میزان تبعیت و تأثیر پذیری نسل سوم از دیگران بسیار بالاست؛ در نتیجه نسل سوم به الگوی مناسب نیاز دارد.
  5. این نسل به فرهنگ و سنت‌های ایرانی علاقه‌مند است. هم‌چنین به دین و اخلاق پای‌بند است و ابعاد فرهنگی، هنری و زیباشناسی فرهنگ ایرانی برای آن‌ها بسیار جذابیت دارد.

نسل سوم و انقلاب اسلامی

بررسی واقعیات موجود پیرامون نسل‌های انقلاب اسلامی، روشن‌گراین نکته مهم است است که بخشی از تفاوت‌های موجود بین نسل‌ها، کاملا طبیعی است. آرمان‌ها، نیازها و احساسات نسل جوان هرجامعه‌ای، با نسل پیش متفاوت است؛ به این معنی که معمولا نسل‌های جدید، بخش‌هایی از دیدگاه‌های نسل‌های قبلی را تعدیل می‌کنند یا تغییر می‌دهند و برخی مواقع این تغییر و تعدیل‌ها، بسیار جدی است .این تفاوت اگر به درستی شناخته شود و با شیوه‌های صحیح با آن برخورد گردد، نه تنها عارضه‌ای به دنبال نخواهد داشت که موجب پختگی و ارتقای نسل‌های آینده خواهد شد.

بخش دیگری از این فاصله، نه تنها طبیعی که مطلوب است و نشانه تحول‌خواهی، نوگرایی و سرزندگی نسل جوان است. چنان که از امام صادق(ع) نقل شده است که فرزندان خود را نه برای امروز، بلکه برای بیست سال آینده تربیت کنید؛ یعنی در واقع بیست سال بعد، مانند امروز نخواهد بود و فضای معنایی بیست سال بعد نیز با فضای معنایی امروز تفاوت خواهد داشت . بنابراین، دگرگونی در نسل‌های بعدی تا اندازه زیادی طبیعی خواهد بود؛ اما اگر شکاف نسل‌ها را به معنی انقطاع و انقلاب نسل‌ها بدانیم، یعنی این‌که پدیده نسل‌ها، ممکن است از مسیر سیلان عادی خود خارج شود و در شرایط خاص، دچار دگردیسی ناگهانی شود و این دگردیسی به گونه‌ای باشد که بتوان از کلمه انقلاب در نسل‌ها استفاده کرد که در آن تمام مفاهیم، گزاره‌ها، سلیقه‌ها و غیره به طور ناگهانی تغییر می‌یابند، در آن صورت به قطع می‌توانیم ادعا کنیم که این امر، یک واقعیت نیست، بلکه یک توهم بیش نخواهدبود، چرا که انقلاب در نسل‌ها زمانی است که هنجارها و ارزش‌های قدیمی از بین بروند و ارزش‌های جدید هم وجود نداشته باشد. آن‌گاه جامعه دچار انقلاب می‌شود.

این امر در جمهوری اسلامی قابل تصور نیست و نخواهد بود. مقام معظم رهبری در تبیین رابطه نسل سوم با انقلاب اسلامی می‌فرمایند: یکی از حرف‌هایی که امروز، محور جنگ روانی دشمن است ـ که لازم است آن را بگویم ـ این است که می‌گویند نسل سوم انقلاب، از ایده‌های انقلاب جدا شده است بعد به دنبالش یک فلسفه هم می‌گذارند؛ مثل همه فلسفه‌های قلابی و دروغین و جعلی که فقط برای توجیه یک حرف دروغ و غلط درست می‌کنند، تا کسی جرأت نکند بگوید، این حرف غلط است.

می‌گویند این حرف متکی به یک فلسفه است؛ آن فلسفه چیست؟ آن فلسفه این است که همواره در همه انقلاب‌ها، نسل سوم از آن انقلاب رو برگردانده‌اند، حرف دروغ، حرف غلط، حرف چرند کدام انقلاب‌ها را می‌گویید؟ در سال ۱۷۸۹ در فرانسه انقلاب شده؛ اما نه نسل سوم، نه نسل دوم، بلکه همان نسل اول از انقلاب برگشتند بعد از چهار، پنج سال، یک حرکت علیه انقلابیون اول به وجود آوردند و سه، چهار سال قدرت را قبضه کردند؛ باز بعد از چهار، پنج سال علیه آن‌ها فعالیت شد. به سال ۱۸۰۲ که رسید، آن‌چنان ماهیت این انقلاب دگرگون شده بود که کسی مثل ناپلئون، توانست بیاید و تاج پادشاهی را روی سرش بگذارد… بعد هم تا نزدیک به هشتاد، نود سال رژیم‌های سلطنتی ـ البته سلطنت‌های گوناگون و سلسله‌های مختلف ـ در فرانسه پا بر جا بود،که دائما در حال جنگ و ابتذال و فساد بودند. آن انقلاب به نسل سوم که هیچ، به نسل دوم هم نرسید; چون پایه‌های انقلاب پایه‌های سستی بود. امروز بعد از گذشت دو قرن، بعضی‌ها در جمهوری اسلامی، خجالت نمی‌کشند می‌آیند، ایده‌هایی که در زمان خودش یک انقلاب را نتوانسته بود، به سامان برساند، با تیتر درشت به انقلابیون ایران تقدیم می‌کنند؛ انقلابیونی که توانسته اند، عظیم ترین انقلاب را با پایه‌های مستحکم به وجود بیاورند و سال‌های متمادی آن را در مقابل طوفان‌ها حفظ کنند.

انقلاب اکتبر شوروی هم به نسل سوم نرسید؛ هنوز شش ـ هفت سال ازپیروزی انقلاب نگذشته بود که استالینیسم سر کار آمد؛… حکومت به اصطلاح کارگری که برای طبقات ضعیف تشکیل شده بود، به حکومت استبداد مطلق فردی تبدیل شد…

بنابراین مسئله نسل دوم و سوم و این حرف‌ها نبود؛ همان اوایل کار، همه چیز از دست رفته بود. این کدام فلسفه است، با کدام انقلاب تطبیق شده و در کجا تجربه شده که نسل‌های سوم انقلاب، از انقلاب بر می‌گردند؟ نخیر، این بسته به این است که ایده آن انقلاب چه باشد. اگر ایده‌های یک انقلاب بتواند، نسل دوم و سوم و دهم را به خاطر اصالت و صحت خود قانع کند، آن انقلاب عمر ابدی خواهد داشت. ایده‌های انقلاب اسلامی، ایده‌هایی هستند که عمر ابد دارند. عدالت‌خواهی، هیچ وقت کهنه نمی‌شود؛ آزادی خواهی و استقلال خواهی، هیچ وقت کهنه نمی‌شود؛ مبارزه با دخالت بیگانگان، هیچ وقت کهنه نمی‌شود؛ این‌ها چیزهایی است که همیشه برای نسل‌ها جاذبه دارد… مطمئن باشند، همان شور و هیجان و ایمان و عواطفی که در نسل جوان آن روز وجود داشت و توانست آن کار را بکند، در این نسل جوان هم موجود است.

خواستههای نسل سوم

اگر نسل سوم درک شده، مشکلات و نیازهایشان شناخته شود و بسترمناسبی برای رفع خواسته‌هایشان فراهم گردد، مجال خود شکوفایی خواهند یافت . کاوشی گذرا در متون روان شناسی، بیانگر این واقعیت است که نسل جوان و نوجوان، دارای نیازهای خاصی هستند که از این قرار است : نیاز به دوستی و مهربانی، امنیت وآسایش، احساس تعلق، مقبولیت و احترام، استقلال، قدردانی، داشتن هدف مشخص در زندگی، احساس هویت و شناخت خود، احساس رشد، کمال و خود شکوفایی، معنویت و مذهب.
از دیدگاه آبراهام مازلو، نیازهای انسانی اهمیت نهادی داشته ودارای سلسله مراتب هستند. سلسله مراتب نیازهای مازلو، شامل نیازهای: فیزیولوژیکی(طبیعی)، ایمنی، تعلق و عشق، حرمت(عزت نفس و احترام) و خود شکوفایی هستند و برای رسیدن به این (خودشکوفایی)، نخست باید با فراهم بودن شرایط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی مناسب، جوان از درگیری با نیازهای رده‌های پایین‌تر رها شود تا بتواند به نیازهای عالی فکر کند. اگر به صورت دقیق تر، بخواهیم نیازها و خواسته‌های نسل سوم را شناسایی کنیم می‌توانیم این نیازها را در سه بعد فرهنگی، اقتصادی اجتماعی و سیاسی دسته بندی کنیم.

نیازهای فرهنگی

نسل سوم، همه نیازهای نسل‌های قبلی از نیازهای پایه‌ای سطح اول تا نیازهای عالی انسانی را داراست؛ ولی اگر این نیازها را اولویت بندی کنیم، مهم‌ترین آن‌ها این است که یک جوان، نیاز دارد تا به رسمیت شناخته شود و او را باور کنیم. نیاز دارد که شنیده شود و در عصر کنونی که عصر تکنولوژی و سرعت است، به مسائل فکری، عاطفی روانی و شخصیتی وی توجه بیشتری شود. جوان به اقتضای خصلت غریزی وطبع جوانی، در طلب آگاهی، نشاط و آزادی و زیبایی است. در قرآن کریم، متجاوز از ششصد بار به علم و آگاهی توصیه شده است؛ اما در بیان راه و هدف از تحصیل علم هیچ محدودیتی جز خیر و صلاح انسان‌ها در این جهان و سعادت ابدی در آن جهان وجود ندارد؛ از این رو آگاهی و شناخت صحیح پیرامون تمامی موضوعات، از مسائل دینی گرفته تا مسائل مربوط به جامعه، حق و نیاز نسل سوم است و باید با اطلاع رسانی به جا، درست، صادقانه و مهربانانه، نسل سوم انقلاب را از حوادث پیش از انقلاب و جریانات پس از آن آگاه کرد.

منظور از آزادی، رهایی از قید و بندهای اخلاقی نیست؛ آزادی، برترین سازوکار فعال کردن همه توانایی‌ها و ظرفیت‌های انسانی است. به گفته امام موسی صدر، آزادی حقیقی، دقیقا رهایی از عوامل فشار خارجی وعوامل فشار داخلی است و به تعبیر امام علی(ع ) «من ترک الشهوات، کان حرا: یعنی آزاده کسی است که شهوات را ترک کند…

آزادی والاترین شیوه برای شکوفا کردن قابلیت‌ها، ظرفیت‌ها و استعدادهای جامعه است …» شادی، نشاط و تفریحات سالم هم، موجب فعالیت بیشتر و بهتر انسان می‌شود؛ چون در حالت انبساط و شادی و نشاط کار انسان بهتر پیش می‌رود؛ چه کار بدنی، چه کار روحی و چه کار فکری. اگر فرح و انبساطی باشد که طبعا از حصول نعمتی و مطلوبی حاصل می‌شود، موجب این می‌شود که انسان به فعالیت بیشتری بپردازد؛ بدیهی است که منظور ازنشاط، عیش و طرب‌های تهوع آور نیست .آفرینندگی که از صفات ذات باری است و در وجود انسان به ودیعه نهاده شده است، در هنر به معنای عام آن تجلی می‌یابد. هر تولید هنری که تجلی روح آفریدگاری انسان است، نمی‌تواند از زیبایی بی بهره باشد.خلق یک تابلوی زیبا، ایجاد یک کالای نفیس و دلاویز، تصنیف یک سمفونی باشکوه یا یک سروده دل انگیز و نیز بنیاد یک بنای مسحورکننده و یک اثر هوش ربا و نظایر آن، تماما جلوه‌هایی از روح زیبایی خلاقیت انسان است.

نیازهای اقتصادی و اجتماعی

نسل سوم، به برقراری عدالت، استقلال و آبادانی کشور می‌اندیشد وبراساس تحقیقات، ازدواج، اشتغال، تامین مسکن، ادامه تحصیل، رسیدن به مدارج بالای علمی و سایر خواسته‌های اولیه برای تشکیل یک زندگی معقول و آبرومند، از ابتدایی‌ترین خواسته‌های این نسل است.

نیازهای سیاسی

نسل سوم، نسلی سیاسی و خواستار مشارکت و ایفای نقش بیشتر در جامعه است؛ نسل امروز، به برکت استقلال و آزادی پدید آمده از انقلاب اسلامی، نه تنها در فضای مدارس و دانشگاه‌ها حضوری فعال و موثر دارد، بلکه در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی جامعه، انتخابات متعدد خبرگان رهبری، ریاست جمهوری، نمایندگان مجلس، شوراها و … حضوری تعیین کننده دارند. این نسل که در دوران پر شور و تحرک پس از پیروزی انقلاب رشد کرده، حضور در عرصه‌های مختلف اجتماعی و دخالت در تعیین سرنوشت کشور را حق خود می‌داند و با توجه به جمعیت به شدت رشد یافته خود، با استفاده از آزادی و اختیاری که از مواهب انقلاب به اوست، بیشترین نقش را در بسیاری تصمیم گیری‌های مبتنی بر آرای مردم دارد.

این نسل اکنون ۶۵ تا ۷۰ درصد از جامعه ایرانی را تشکیل می‌دهد و در آینده بدنه اصلی نظام را به وجود خواهد آورد، و به دلیل برخورداری ازقدرت تحلیل و آگاهی به تحولات سیاسی، امید می‌رود که بهتر از دو نسل پیشین کشور را در جهت تحقق اهداف انقلاب اداره کند.
از نگاه اندیشمندان سیاسی یکی از معیارهای نهادمندی یک سازمان یا نظام سیاسی، پشت سر گذاشتن نسل‌های پی در پی است و هر چه، یک سازمان مسئله جانشینی مسالمت‌آمیز را بیشتر پشت سر گذاشته باشد و رهبری بیشتری را به خود دیده باشد، درجه نهادمندی آن نیز بیشتر است. از سوی دیگر، چشم انداز ۲۰ ساله، در حقیقت سندی است که دو نسل گذشته آن را تنظیم کرده‌اند؛ ولی باید با کمک نسل سومی‍ها آن را پیاده کرد. در نهایت کسانی که باید در این ۲۰ سال آن‌را تحقق بخشند، همین جوان‌های امروز هستند.

منبع: مجله چهل و دو – شماره ۷ – بهمن و اسفند ۹۳

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

لطفا جای خالی را با مقدار مناسب پر کنید. *