آخرین خبرها
کنگر

کنگر

به فارسى «کنگر» و در کتب طب سنتى با نام هاى «حرشف برّى» نامبرده شده آن هم دو نوع است، نوعى از آن بزرگ و یا به اصطلاح طب سنتى صنف کبیر است.

گیاهى است از خانواده‏Compositae نام آن به فرانسوى‏Cardon و به انگلیسى‏Cardoon و نام علمى آن‏Cynara cardunculus L مى‏باشد.

گیاهى است یکساله که به‏طور پرورشى کاشته مى‏شود و در اروپا و امریکا معمول است که آن را مى‏کارند. برگهاى آن داراى نوعى دمبرگ درازگوشتى متورم که تا یک متر هم مى‏رسد و در انتهاى آنها قسمت سبزبرگ که شدیدا منشعب است قرار دارد و ساقه‏هاى گل‏دهنده منتهى به کاپى‏تول با گلهاى آبى است. در این نوع کنگر به جاى کاپى‏تول سبز که در کنگر فرنگى مصرف غذایى داشت این دمبرگهاى ضخیم گوشتى است که به مصرف مى‏رسد. به عقیده عده‏اى از گیاه‏شناسان این نوع، منشأ نژادى کنگر فرنگى مى‏باشد.

نوع دوم که آن را «حرشف برى صغیر» مى‏گویند یا کنگر وحشى همان نوع «کنگر صحرایى» است که در ایران به نام «کنگر» نامیده مى‏شود و از آن به عنوان سبزى استفاده مى‏شود. گیاهى است پایا از تیره‏Compositae به فرانسوى‏Chardonnette گفته مى‏شود، نام علمى آن‏Gundelia tournefortii L است.

از نظر ارتفاع کوچک، داراى برگهاى خیلى کوچکتر از نوع قبلى با دمبرگ هاى ‏گوشتى خوراکى با رنگ روشن منتهى به قسمت سبزبرگ که آن هم به خارهایى منتهى مى‏باشد. کنگر در ایران در کوههاى جنوب و کرمان و نزدیک اصفهان، خرم‏آباد غرب، آبادان، کازرون، اراک، بیشه، رزوند، کوه هاى منطقه مرکزى به‏طور وحشى مى‏روید.

خواص- کاربرد

کنگر وحشى یا به عبارت دیگر کنگر صحرایى از نظر طبیعت گرم و خشک و به همین علت است که اغلب آن را با ماست مى‏خورند که براى گرم ‏مزاجان نیز مناسب شود. خواص آن شبیه کنگر فرنگى و در تمام موارد از آن قویتر. خوردن آن موجب خارج شدن اخلاط سینه است اگر گرم ‏مزاجان به تنهایى آن را بخورند عوارضى دارد که براى رفع آن باید از سرکه استفاده کنند یا با ماست بخورند. مالیدن ضماد یا عصاره آن براى دفع جرب مفید است.

حرشف‏

بفتح حا و سکون راء مهملتین و فتح شین معجمه و سکون فا لغت نبطی است و بعربی عکوب و سلبین و خربع و بفارسی کنگر نامند

ماهیت آن

اصناف مى‏ باشد بستانی و برى و برى دو صنف کبیر و صغیر اما بستانی آن با اضلاع و طبقات مانند کاهو و بى‏تشریف و اما صنف کبیر برى آن را ساق بقدر انگشتی و طول تا دو ذرع و پربرک و با خارهاى تند و گویند برک این کوچک‏تر از برک بستانى است و مائل بسیاهی و بر ساق آن چیزى شبیه بسیب و انار مجتمع کردد از اجزاى زرد رنک و تخم آن طولانی از جو بزرکتر و بیخ آن مائل بسرخی و با لزوجت و از مطلق حرشف مراد این است و اما صنف صغیر برى آن بیساق و کوچک و خاردار و آن را خویه نامند و همه آنها با رطوبت چسپنده و برک صنف نوع بستانی ماکول آن را پخته با ماست و کشک و غیر آن و با کوشت و یا بدون کوشت مى‏خورند لذیذ مى‏باشد

طبیعت بستانی آن‏

در دوم گرم و در اول خشک و گویند در اول تر است و با رطوبت فضلیه‏

افعال و خواص آن‏

مبهى و مدر بول و حابس طبع و مسخن کرده و مثانه و محرک جماع و محلل ریاح و هاضم غذا و جهت قرحه شش و انقباض اطراف عضل و جراحت امعا و ضماد آن جهت داء الثعلب و خشبو کردن عرق و موم روغن آن را که با سه مثل آن آب کنگر ممزوج نموده باشند جهت تحلیل اورام صلبه سریع الاثر و جهت برص نافع و نطول آن جهت خارش بدن و ضماد بیخ آن جهت سوختکی آتش و التواى عصب مفید و مضر دماغ و مولد سودا و نفاخ و مصلح آن ادویه حاره و روغن و سرکه است و طبیعت صنف برى کبیر آن در آخر دوم کرم و در اول آن خشک و در جمیع افعال قویتر از بستانی و مصلح اخلاط متعفنه و مخرج مواد غلیظه سینه مضر محروین مصلح آن سرکه و ترشیها و طلاى اجزاى لطیفه کل آن با سرکه جهت جرب و نطول طبیخ جمیع اجزاى آن جهت حزاز و رفع قمل نافع و صنف برى صغیر آن محلل و مقئ و صمغ حرشف را بفارسى کنگر زرد نامند و در حرف الکاف ان شاء اللّه تعالى مذکور خواهد شد

معنی فارسی روان متن فوق برای آن دسته از عزیزانی که علاقه مند به نسخه خطی و متون کهن هستتند در ذیل می آید:

طبیعت آن :در دوم گرم ودر اول خشک است و بعضی میگویند در اول تر است با رطوبت فضلیه

افعال و خواص آن: تقویت کننده نیروی جنسی، ادرار آور، بندآورنده، جلوگیری کننده، گرم کننده کلیه و مثانه، تحریک کننده قوه جماع، از بین برنده بادهای بلغمی، هضم کننده غذا، مفید برای زخم های ریه و انقباض دور عضلات آن، زخم روده ها؛

و مالیدن و ضماد کردن بر روی موضع برای بیماری پوستی و ریزش موی داء الثعلب و خوش بو کننده عرق بدن و موم و روغن کنگر با سه برابر خودش آب کنگر آمیخته کنند برای از بین بردن ورم های سخت بسیار اثربخش است و مالیدن آن بر روی پوست برای خارش و مالیدن و ضماد کردن آن برای سوختگی و التیام اعصاب مفید است و برای مغز مضر است.

و تولید کننده سودا و نفخ آور و مصحلح آن ادویه های گرم و روغن و سرکه است.

 طبع نوع برّی کبیر آندر آخر دوم گرم و در اول آن خشک و در جمیع احوال از بستانی آن قوی تر است و مصلح اخلاط عفونی و خارج کننده مواد غلیظ و اخلاظ سینه

برای گرم مزاجان مضر است.

و مصلح آن سرکه و ترشی ها و مالیدن عرق گل آن با سرکه جهت بیماری پوستی جرب و مالیدن تمامی اجزای آن  جهت گزیدگی و سوختگی پوست و کرم قمل مفید است

و نوع برّی صغیر آن تحلیل برنده و تهوع آور و صمغ حرشف را به فارسی کنگر زرد نامند.

منبع:معارف گیاهى، ج‏۱، ص: ۲۴۱

پی نوشت:

برخی ازهم وطنان در فصل رویش کنگر، اقدام به کندن کنگر و برداشت آن از طبیعت می نمایند.

باید توجه داشت که اگر این گیاه از ریشه کنده شود، در سال بعد در منطقه بومی خود نمی روید و ریشه کن و نابود می شود.

بجای ریشه کنی کنگر می توانیم با قیچی بدون آسیب به ریشه، برگ و ساقه آنرا جدا کنیم یا اینکه از برگ و ساقه و تخم گیاهانی مانند کرفس و شوید، بهره ببریم.

برگ و ساقه کنگر در زمان پیش از گلدهی عملکرد دارویی ناچیزی دارد.

دشت ها و کوه های میهن را بدست خودمان ویران نکنیم.

گردآوری و تدوین: هیات تحریریه احیای سلامت

نظر دهید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

لطفا جای خالی را با مقدار مناسب پر کنید. *